Klik op het schema hierboven voor een vergroting ... (de kleuren proberen globaal onderscheidt te maken in processen en caterogieën)
Analyse van onze (?) gezamenlijke realiteit.
E.J. Stoffels ©
Klik bovenaan deze pagina op Inleiding en lees deze voordat je hieronder verder leest...
Analyse.
Gevoelens bepalen onze waarden en normen.
Sommige gevoelens zijn genetisch bepaald. Hebzucht, angst, sex en het groepsgevoel bijvoorbeeld.
Dit zijn ingrediënten uit het primitieve brein: het orgaan dat ons bestaan een plek om te overleven gegeven heeft in de natuur.
Mensen zijn roedeldieren...
Naast het primitieve brein ontwikkelde zich het moderne brein: een uitbreiding op de hersenen die ons in staat stelde om primitieve impulsen ...
- in te houden
- te overdenken
- wijsheid te vergaren.
Het heeft ons als soort tot de huidige mondiale overheersing gebracht.
Het moderne brein is slim genoeg om te begrijpen welke gevoelens uit het primitieve brein komen en welke uit het moderne brein.
De mens heeft sinds dat moderne brein gestreefd naar een betere toekomst. Dankzij onze bijzondere capaciteiten zijn we ver gekomen.
De mondiale mensenwereld is een piramide van materiële welvaart en macht geworden: top-down, rijk-arm. Deze welvaart is gecreëerd met technologie.
Deze technologie geeft ons ook problemen: milieu-schade, klimaatverandering, oorlogen en nog steeds een zekere bevolkingsgroei,.
Wetenschap heeft die technologie mogelijk gemaakt. Daarom is het zaak om deze problemen ook met die wetenschap op te lossen.
En die wetenschap zit vooral in ons zelf. De macht om te denken.
Deze wereld vraagt om denkende mensen. Mensen die waarnemen, denken, bestuderen en begrijpen (de realiteit voor zich zien).
Mensen die bestaande wetmatigheden als uitgangspunt nemen en daarmee logisch inzicht creëren.
Mensen die bij hun gevoel kunnen en weten dat deze gevoelens menselijke krachten genereren, universele instrumenten zijn die ons helpen bij het samenwerken.
Deze analyse wil een bijdrage zijn aan onze kracht om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor het voortbestaan van bovengenoemde streven.
Als we ons bewust zijn van onze (meest waarschijnlijke- en ook gezamenlijke-) realiteit en deze als uitgangspunt te nemen, dan zijn we in staat om met verstand en gevoel in balans onze beste keuzes te maken.
Hieronder worden de begrippen uit het hoofdschema besproken. Deze zijn te herkennen aan het * Sterretje.
* 6 Zintuigen
Bij het vak Biologie leer je over de vijf zintuigen, de vijf fysieke sensorische organen:
Oog: zien
Oor: horen
Huid: voelen (huidvoelen)
Neus: ruiken
Tong: proeven
Deze vijf zintuigen leren ons de fysieke realiteiten uit onze omgeving en voeden onze cognitieve kennis van die omgeving. Deze vormen ons gezonde verstand met het fenomeen: oorzaak - gevolg. (Zie ook verderop: * Kennis)
Er is echter nog een zintuig: een samenwerkingszintuig, het emotionele zintuig; het brein met al zijn neurale vertakkingen in ons lichaam.
Emotie-voelen (in je lijf en je hoofd)
Dit is het emotionele zintuig dat ons ervaringen laat onthouden die emoties opriepen. Dit zintuig laat ons de betekenis voelen van deze ervaringen middels gevoelens door sensaties in ons hoofd en lijf. Deze sensaties kennen we als:
Geluk/blijdschap/vreugde
Trots
Liefde/genegenheid
Opluchting
Angst
Boosheid
Schuld/schaamte
Verdriet
Afgunst/jaloezie
Afkeer/walging
Sommige van deze gevoelens hebben een genetische en/of reflexmatige aanleg, zoals:
Angst voor spinnen (creapy animals), het zuigreflex, ons groepsgevoel, (een pasgeboren baby met voldoende fysieke middelen maar zonder medemens in de buurt sterft).
Dit emotionele zintuig maakt ons tot wat wij noemen; mens, menselijk etc.
Emoties zijn grofweg te verdelen in prettige en onprettige gevoelens en emoties. De meeste mensen streven naar prettige gevoelens of zelfs naar een staat van persoonlijk geluk.
* Woordwetten
Taal met woorden zijn een product van ons uniek menselijk vermogen: spraak.
Van een logopedist begreep ik dat het vermogen van ons spraakorgaan niet de belangrijkste component is van spraak, maar het hersencentrum dat daarmee verbonden is. De mens heeft het cerebrale vermogen meegekregen dat spraak mogelijk maakt. Dit maakt spraak tot een nuttig instrument om mee samen te werken. Het brein is in staat om als eerste ‘pappa en mamma’ te koppelen aan de belangrijkste elementen in de omgeving; de ouders.
De woorden die wij aan objecten, concepten en gevoelens toekennen zijn zo veel mogelijk eenduidig. Het wordt lastig als een woord voor meer doelen gebruikt kan worden. Hoe exacter ons taalgebruik is hoe effectiever het werkt. Gebruik het woord dus waar het voor bedoeld is of bespreek de bedoeling.
Woorden zijn voor mensen net zo belangrijk als dat natuurkundewetten voor ons zijn.
* Persoonlijk ervaringsweten
Vaak spreken we over de Wetenschap. Onze externe adviseur die alle wijsheid in pacht heeft.
We vergeten echter dat die Wetenschap is ontwikkeld en wordt uitgevoerd door – ook – mensen.
Wetenschap wordt beoefend vanuit (filosofische) vragen die wij ooit hebben gesteld en nog steeds stellen. Daarom is het van belang om in te zien dat ons eigen ervaringsweten de primaire wetenschap is.
Vanaf de conceptie, geboorte, leggen we door observatie vele indrukken (6 zintuigen) vast in ons brein die een enorme hoeveelheid ‘big data’ vormen waarin weer enorme hoeveelheden wetmatigheden worden geconstateerd en vastgelegd.
Deze vormen de basis van onze realiteit, en laat ons vragen stellen over die realiteit.
In toenemende mate hebben die vragen ons antwoorden geleverd. Daarvan zijn veel antwoorden exacte antwoorden. Ook het antwoord: weten we (nog) niet is een heel exact antwoord.
De schaal tussen exact weten en het niet weten kunnen we waarschijnlijkheid noemen.
Niet weten / niet waar
Zeer onwaarschijnlijk
Waarschijnlijk (mate van waarschijnlijkheid)
Aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid (veel indicaties of verzamelde feiten)
Zeker
* Niet weten
Een lastig fenomeen.
Niet weten is altijd een goede aanleiding voor een uitdagend gesprek geweest. Is het niet met jezelf dan wel met de ander, met anderen. Als niet weten niet weten blijft .. houdt het denken daar even op. Moeilijk? Vervelend?
Echter niet weten kan ons ook verbinden. We zitten in hetzelfde schuitje.
[En het geeft ons ook vrijheid.] De één accepteert het niet weten als iets wat ons allemaal treft, de ander maakt er een mooi verhaal van om het te kunnen verdragen.
* Vragen stellen
Filosofie heeft veel mensen aan het denken gezet. Ook over de vraag wat filosofie nou eigenlijk is.
Filosofie
De filosofie
Een filosofie
Uiteindelijk hebben we weer te maken met de woordwetten. Welke betekenis hebben we gegeven aan het woord Filosofie, filosoferen etc.
Filosofie betekent: Liefde voor wijsheid
Filosoferen betekent: nadenken
Echter volgens Emanuel Kant is filosofie ook voelen, hij stelt dat er vier vragen in de filosofie spelen:
Wat kunnen wij weten?
Hoe doen we het goed?
Wat kunnen wij hopen?
Wat is de mens?
Hoe doen we het goed - is een vraag naar subjectieve waarden. Vooral het gevoel (grofweg: prettig of onprettig) kan hier een antwoord opgeven. Rechtvaardigheid (een cognitief construct dat een gevoel oplevert) is hier bijvoorbeeld op gebaseerd.
De betekenis van een woord komt in het algemeen vaak voort uit het gebruik in de dagelijkse praktijk. Het woord Filosofie kunnen we wellicht als volgt duiden:
* Binnen de dagelijkse praktijk > Nadenken > Vragen en oplossingen in het hier en nu
* Buiten de dagelijkse praktijk > Filosofie > Vragen en oplossingen buiten het hier en nu
Vragen stellen:
Om een oplossing
Om een antwoord of inzicht
Om het plezier van vragen stellen, nieuwsgierigheid of prikkeling van de verbeeldingskracht en niet te vergeten - verwondering.
---
Soorten vragen.
Praktisch: hoe kunnen we fruit zo lang mogelijk bewaren? Een vraag naar een oplossing.
Weetgierig: hoe komt het dat ..
Filosofisch: Zou een boom die omvalt ook geluid maken als er niemand bij in de buurt is? Deze laatste filosofische vraag valt wat mij betreft in de categorie; nutteloze filosofische vragen, maar we zijn in staat en creatief genoeg om deze te stellen.
Er zijn mega veel soorten vragen, nuttig, niet nuttig, bizar, zinloos, etc.
Feit blijft dat filosofie en filosoferen alleen maar een activiteit is van: nadenken en voelen (dat laatste als het gaat om ethische en morele vragen)
* Weten of Geloven?
Zoals gezegd hebben we zeker twee grote bronnen van kennis:
Die van onszelf, gebaseerd op al onze ervaringen in ons leven en die van de wetenschap - de extra verkregen kennis.
We hebben het ook gehad over het – niet weten, en het al of niet accepteren daarvan.
Van daaruit stel ik mijzelf de vraag: geloof ik liever of heb ik een voorkeur voor weten?
Bij dat laatste volgt dan als consequentie dat ik het leer te verdragen om ook - niet te weten, niet te kunnen weten.
* Waarheden
Een vaak gebruikt en soms beladen woord: “De Waarheid” Velen hebben er een persoonlijke betekenis bij afhankelijk van het onderwerp waarop op het betrekking heeft. (het geloof, het MH17 drama, de politiek, de macht van het geld, de kunst, de wetenschap, .. )
De waarheid - of -
Een waarheid
Alweer een woord probleem?
De waarheid bestaat alleen als je eerst vaststelt waar het op van toepassing is. Welk fenomeen.
De uitleg van een waarheid is wat eenvoudiger als je er vragen bij stelt.
* Gemeenschappelijk bevestigde waarheid, persoonlijk en universeel inzicht
Feit is dat alleen de mens een waarheid kan bevestigen. Ten overstaan van de groep is het een waarheid als (bijna) iedereen een waarheid kan bevestigen.
* Weten
We weten alleen als datgene wat we denken te weten overeenkomt met ons persoonlijke weten.
Het persoonlijke weten bestaat uit een procesverloop van vragen die we stelden, verzamelde feiten, logisch denken, voorstellingsvermogen, herhaalde identieke ervaringen. Ofwel, we zijn onze eigen persoonlijk wetenschappelijk instituut dat eigenlijk telkens volgens de wetenschappelijke methode handelt.
Mochten er in dit proces fouten optreden (bijvoorbeeld door verkeerde waarneming) dan is het delen met anderen de aangewezen correctiemethode. In de wetenschap worden ook experimenten door anderen ter controle herhaald. Ik heb het dan over verifieerbare kennis.
Het is mijn waarneming dat veel mensen geen hoge dunk of bewustzijn hebben van hun eigen weten. Door regelmatig zelf na te denken of met anderen ideeën uit te wisselen wordt dit realistischer.
Het is dus zaak om jezelf nooit te onderschatten op het weten, en bij twijfel altijd te delen.
* Wetenschap
Wat is wetenschap?
Wat is de wetenschappelijke methode?
Wetenschap is het proces waarbij een wetenschapper nieuwe kennis genereert, gebaseerd op
empirische en meetbare data. Het wetenschappelijk proces begint met het stellen van vragen.
Een wetenschappelijke methode is een Denkmethode die zoveel mogelijk waarborgt dat
ontwikkelde Hypothesen of Theorieën ter verklaring van de Werkelijkheid juist zijn.
De gevolgde methodes variëren tussen de formele, empirische en sociale wetenschappen.
Binnen de verschillende vakgebieden evolueren, soms na lange discussies, inzichten en
gevolgde methoden. Nauwkeurigheid (accuratesse) en logisch redeneren zijn binnen alle
wetenschappen een vereiste.
De wetenschappelijke methode.
Deze methode is een cyclus die begint met een filosofische voorbereiding die leidt tot een vraag:
Vraagstelling >
Voorafgaand geformuleerde hypothese (veronderstelling) >
Ontwerpen en opstellen experiment >
Waarnemingen (bijvoorbeeld metingen) >
Interpretatie en conclusie:
Als reeds bestaande, geaccepteerde wetenschappelijke wetten de nieuwe theorie niet tegenspreken,
volgt de confirmatie: de nieuwe theorie wordt geaccepteerd als wetenschappelijk.
* Kennis
* Scholing
* Natuurwetten
* Biologie (natuur- schei- kunde)
* Dier / Mens
* Psychologie (Sociologie, Antropologie)
Kennis krijgen wij niet in eerste instantie van school. Kennis krijg je primair van de eigen ervaringen.
Als kind observeer je passief of actief onvermijdelijk je omgeving.
Je maakt kennis met:
Honger en dorst
Poepen en plassen
Slapen en wakker worden
Moeder en vader, familie en andere mensen
Binnen- en buitenshuis zijn
Angst en geen angst, veilig en onveilig
Jalouzie, boosheid, verdriet, trots, opluchting, blijdschap, liefde
​Vitaal zijn en moe zijn; spelenderwijs
Rationele en gevoelsmatige fenomenen
Mensen, planten en dieren
Zon, regen, wind, storm en onweer
Warmte en koude
IJs, water en mist
Bossen, weiland; vergezicht – uitzicht
Spreken en luisteren; taal
Donald Duck, Nijntje en Televisie
Fantasie en waargebeurde verhalen
Zwemmen, fietsen en wandelen
Fysieke omgeving versus sociale omgeving
Biologie: de 'leer van het leven' (alles over het leven, ofwel alles wat zich actief kan vermenigvuldigen)
Natuurkunde: leer van de levenloze natuur (lucht, water, aarde, universum)
Scheikunde: leer van de stoffen: de onderscheiding van stoffen (lucht is zuurstof+stikstof+kooldioxide+, ijzererts is gesteente met ijzer, zee is water met zout – diverse soorten zout, vuur is verbranding (het verbinden) van een stof met zuurstof)
Een natuurwet is bijvoorbeeld: constantes bij bevriezing en verdamping van water (onder gelijke zwaartekracht en luchtdruk resp. 0 graden / 100 graden)
Inzicht: het zicht op en het begrijpen van het werkelijke proces. Voorstelling, logica.
* Primitieve brein
* Moderne brein
* Hebzucht, Angst, Kuddegedrag
* Aard van de mens: de natuur van de mens
Guido Weijers kwam in een voorstelling eens met een geweldig decor dat in tweeën was gedeeld.
Links stonden de drie eigenschappen van het primitieve brein
Rechts stonden de drie eigenschappen van het moderne brein
Links:
Is er iets wat ik kan eten? (hebzucht)
Is er iets wat mij kan eten? (angst)
Is er iets om sex mee te hebben?
Rechts:
Uitstellen van het handelen
Nadenken
Wijsheid
Evolutie is een waarschijnlijkheidstheorie.
Heeft God alles op aarde in 7 dagen geschapen? Of is de theorie van Darwin waar dat er op de aarde in 300 miljoen jaar ( 3 miljoen eeuwen) geleidelijk het leven is ontstaan van eencelligen via meercelligen, naar complexe planten en dieren in een gezamenlijk natuurlijk evenwicht? Een proces waarin variatie de sleutel was (en nog steeds is) tot ontwikkeling en de mogelijkheid om een aangepaste soort te zijn, passend in het actuele natuurlijke evenwicht met andere organismen.
(survival of the fittest: geen fitheid maar functioneel het beste passend in het natuurlijk evenwicht).
Omdat niemand het proces van evolutie heeft kunnen meten is het geen wetenschap. Hoe meer aanwijzingen (fossielen?) er gevonden worden die evolutie waarschijnlijk maken des te waarschijnlijker deze theorie is. Observatie van verschillende fenomenen en deze met elkaar in verband kunnen brengen is van belang om de validatie van waarschijnlijkheid te kunnen beoordelen.
Doordat de mens net als de aap een groepsdier is heeft zich een samenwerking in de groep ontwikkeld. Dit samenwerken geeft biologisch gezien een evolutionair voordeel; er is meer kans op overleven voor de groep. Gevoelens als rechtvaardigheid en het vermogen tot empathie maakt dat leden van een groep verschillende taken op zich willen nemen omdat ze ieder van dezelfde uitkomst zullen profiteren. Bijvoorbeeld landbouw. Klussen die geen direct resultaat opleveren worden toch uitgevoerd met de wetenschap dat er goed resultaat mogelijk is waar een ieder van profiteert.
Zodra rechtvaardigheid in het geding komt wordt dit met een conflict opgelost.
Wantrouwen en vertrouwen spelen hier een rol. (Angst en veiligheid)
Het ontstaan van het moderne brein heeft dit mogelijk gemaakt bovenop de oude kenmerken van het primitieve brein. Deze laatste vormen de inhoud in de eerste trede in de piramide van Maslow.
Een model dat erg mooi de ontwikkeling van het mensenbrein in de tijd laat zien.
* Voelen
* Gevoelswetten (Kant: categorisch imperatief) kudde-gen
* Menselijkheid
* Moraal
* Normen
* Waarden
Cognitie ofwel ratio is iets anders dan gevoel of voelen. Het eerste gaat over wat er is, en over oorzaak en gevolg, het tweede gaat over het vermogen tot waarderen.
Beide aspecten (denken en voelen) spelen een belangrijke rol in ons brein.
Primitieve gevoelens
Een hongerprikkel zou je kunnen beschouwen als een fysiek gevoel dat aanzet tot voedsel zoeken. De afwezigheid hiervan zou je kunnen beschouwen als een moment van tevredenheid. Bij bijvoorbeeld honden en meeuwen zie je een mate van zelfbeschikkingsuitdrukking wanneer deze iets eetbaars gevonden hebben. Een positief gevoel lijkt daar een rol te spelen. Trots? Blijdschap? We weten het niet zeker. Maar bij onszelf kennen we het wel.
Sociale gevoelens
Het roedelgen. Het roedelgen is een eigenschap die ik beschouw als een erfelijk aspect dat automatisch intrinsieke behoefte aan gezelschap initieert. Het gen zorgt er voor dat je in een groep betere overlevingskansen hebt dan alleen in het wild. De behoefte dooft uit als het gezelschap gevonden is.
Vervolgens spelen andere gevoelens een rol die het voordeel van samenwerken reguleren. Sociale acceptatie, vriendschap, liefde en samenwerking tegenover rivaliteit en ruzie.
Tot actie prikkelende (negatieve?) emoties / gevoelens:
Angst
Boosheid
Verdriet
Schuld/schaamte
Afgunst/jaloezie
Afkeer/walging
Positieve emoties / gevoelens:
Trots
Geluk/blijdschap/vreugde
Liefde/genegenheid
Opluchting
Ontspanning, genieten
Deze twee rijtjes met gevoelens zie ik als empathische gevoelswetten. Bij onderzoek herkent bijna ieder mens deze gevoelens in hun benaming en persoonlijke ervaring. Het moge duidelijk zijn dat de intensiteit, kwaliteit en de aanleidingen steeds en persoonlijk variëren.
Het voordeel van deze wetmatige aanwezigheid van herkenbare gevoelens is dat ze bij elkaar herkend kunnen worden, waarmee empathie zijn voordeel kan gaan opleveren in de samenwerking.
Hiermee is een bespreekbare moraliteit geschapen die de samenwerking kan reguleren. Acceptatie van menselijke gevoelens in combinatie met empathie vormt de basis van de menselijkheid.
Normen en waarden.
Een uitdrukking waar je een bezwaar tegen zou kunnen hebben. De volgorde is namelijk het tegenovergestelde van het proces wat er aan ten grondslag ligt. Normen ontstaan namelijk uit waarden. Voeg aan dit proces nog gevoelens toe en je krijgt de uitdrukking: Gevoel, waarde en normen.
Gevoelens: voelt het goed of voelt het niet goed
Waarden: ik vind en ik voel dat het goed is
Normen: we houden elkaar aan deze goede waarde
* Denken
* Voelen
* Keuzes
* Logica
* Voorstellingsvermogen
* begrijpen, aanvoelen,
* Intelligent inzicht
Het brein van de mens.
Zodra we wakker worden is het bewustzijn weer in de lucht. Het korte termijn geheugen levert ons direct weer waar we mee in slaap vielen of waar we de vorige dag mee bezig waren. Het lange termijn geheugen is de “big data” waar we ons hele leven data aan hebben toegevoegd.
Ons brein, ons bewustzijn houdt zich in actieve staat bezig met slechts twee dingen:
Denken en Voelen.
Denken zijn rationele gedachten en beelden die gecombineerd worden met logica en voorstellingen.
Tevens wordt het gecombineerd met het voelen, met gevoelens zoals hiervoor beschreven. (zie: * 6 Zintuigen)
Gevoelens in te delen in prettig / onprettig.
Een gevoel in een sterk geactiveerde vorm noemen we vaak een emotie. Een actueel en prominent aanwezig gevoel. Gevoel en emotie worden vaak door elkaar gebruikt.
Gevoelens hebben verbindingen binnen ons lichaam. De angst slaat ons om het hart, en zo niet dan hebben we er wel pijn in ons buik van, of licht het ons zwaar op de maag. Opluchting doet ons hele lijf ontspannen.
Denken en voelen bepalen onze keuzes.
Na lang afwegen van rationele en gevoelsmatige argumenten hakken we een knoop door.
Rationeel – voordelen, nadelen.
Gevoel – het resultaat zal een goed gevoel opleveren.
Het onbewuste, onderbewuste (geheugen: rationeel en gevoelsmatig) speelt ook een rol bij keuzes. Volgens Ap Dijksterhuis kan ons onderbewuste veel sneller zaken beoordelen dan ons actuele bewustzijn.
Als we nog geen keuze kunnen maken op rationele afwegingen en of het een goed gevoel oplevert slapen we er nog een nachtje over. Het onderbewuste heeft
dat razendsnel onbewust de gevoelsmatige argumenten doorgerekend en op een rijtje gezet.
* Intuïtie, ook wel onderbuik gevoel genoemd is zo’n fenomeen waarbij het onderbewuste in een razend tempo gebruik maakt van alle opgebouwde “big data” (in ons lange termijn geheugen, ) en hiervan een gevoel naar ons bewustzijn publiceert.
Bij het denken speelt logica een belangrijke rol. Het controleert of ons denken zich voltrekt met de logische wetenschappen van oorzaak en gevolg die we ons hele geleerd en beoefend hebben.
Ook ons voorstellingsvermogen speelt een belangrijke rol. Zien we de beelden voor ons die ons denken oproept en koppelen we daar onze ooit ervaren gevoelens bij? Door goed te kijken en ons de zaken voor te stellen kunnen we een oordeel vormen. Worden we blij of ongelukkig van een keuze?
Om iets te begrijpen willen we dat ons voorstellingsvermogen over dit iets klopt. Met logica controleren we of de wetmatigheden die we in ons leven erkend hebben er mee overeenkomen, en dat dit “zichtbaar” is in ons voorstellingsvermogen. Dit leidt tot inzicht. Ik zie in dat dit zo werkt, dat het klopt gezien de bekende wetmatigheden. Of ook: ik snap, herken dat je dit zo voelt.
* Wereldnieuws in perspectief begrijpen
Wanneer we ons goed informeren over de levensomstandigheden en de geschiedenis van de mens per locatie op de aarde en deze combineren met ons voorstellingsvermogen komen we tot grote verrassingen. Verrassingen in het begrijpen van de manier van leven die de mens op die locatie zich heeft aangemeten. De grote verschillen die hier in te zien zijn hebben hun logische reden in die fysieke levensomstandigheden en de historie van hun ontwikkeling ter plekke.
Andere meespelende factoren zijn de populatiedruk en de ontwikkeling van technologie.
Manieren van leven die je dan tegenkomt zijn de volgende:
Ik moet hard werken en sparen anders krijg ik het koud en heb ik honger in de winter.
Ik moet rustig aan doen anders krijg ik het warm en er is toch het hele jaar voedsel genoeg.
Ik moet rustig aan doen anders krijg ik het warm en het is zwaar zoeken naar voedsel; maar onze godsdienst sleept ons er wel door heen.
Ik moet met beleid werken anders bevries ik, ik heb het hele jaar voedsel genoeg.
Ik moet oorlog voeren anders verlies ik mijn voedselgebied.
Ik moet mijn intelligentie gebruiken anders beland ik dakloos op straat.
* Individu
* Groep
* Overleven
Samen voor ons eigen. Waar ligt de balans?
Hoe kwetsbaarder we zijn des te meer telt voor ons de groep.
In basis kunnen we niet zonder groep (biologisch geëvolueerd). We hebben een groeps-gen die ons prikkelt of gevoelig maakt om gezelschap op te zoeken (productie van het gevoel eenzaamheid). Door moderne ontwikkelingen kunnen we ons van de groep losmaken, onafhankelijk worden, maar nooit helemaal.
Factoren die hier een rol in spelen zijn: veiligheid, welvaart, emancipatie, zelfstandig mogen en durven denken.
Zonder deze voorwaarden zijn we op de groep aangewezen om te kunnen overleven. Rationeel maar vooral ook gevoelsmatig.
Met deze voorwaarden aanwezig kunnen we ons relatief behoorlijk uitleven in het realiseren van onze wensen en doelen.
Maslow’s theorie brengt dit mooi in beeld.
* Geloven; geloof
Als je iets aanhangt of gelooft, realiseer je dan dat je kiest voor de regels die daaraan verbonden zijn. Dat is geen probleem voor jezelf, je omgeving en de wereld zolang je je geloof los ziet van wat je weet.
Je 'weten' heb je namelijk nodig om het leven te begrijpen voor zover het te begrijpen is. Dit begrijpen is noodzakelijk om niet machteloos te raken en om juist regie te hebben over je eigen leven. Zolang je dit weten en begrijpen in je leven toelaat is een geloof geen risico voor jezelf, anderen en de wereld. Juist dan kun je er naast je 'weten' ook respect voor opeisen.
* Onverdraaglijke realiteit
Als we het dagelijks nieuws horen en moeten geloven, is de wereld geen prettige plek om te leven. Het nieuws bestaat echter bij de gratie van slecht nieuws, en de wereld is te groot als individu te bevatten. Je zou er religieus van worden.
Het leven zelf echter is hier en nu, dichtbij, met de mensen die je nabij staan. Daar moeten we het mee doen, en dat is van vrij groot belang.
De groep: het netwerk, de groepen waar we deel van uitmaken (familie, werk, club, vrienden etc.) bepalen mede hoe we ons voelen en ontwikkelen. Gedeelde smart is halve smart. Door gedachten en gevoelens met anderen te delen komt er ruimte en beweging in ons brein.
* Zelfkennis
* Eigenwaarde
* Ego
* Aangeleerde machteloosheid
* Regie
Met de individuen uit deze groep hebben we geregeld interactie. Deze interactie leert ons onszelf kennen, hoe en wat we denken en voelen. Onze kwetsbaarheden. Ten opzichte van de groep ontwikkelen we onze eigenwaarde. Een ander publiek is er niet. Ego is sterk verbonden met eigenwaarde en kwetsbaarheid.
Als kind waren we afhankelijk van het gezin. Eventuele aangeleerde machteloosheid (depressie) uit die tijd moeten we ombuigen naar de regie die
we daarvoor in de plaats nodig hebben. Juist dat, leren we opnieuw in de groepen van de volwassen fase, als we ons buiten het gezin ontwikkelen.
* Geschiedenis
* Uitvindingen
* Technologie:
* Escalatie van de menselijke overheersing
* Comfort Fossiele brandstoffen
* Discomfort Klimaatverandering
* Leren…?
Onze geschiedenis is een boeiend gegeven. De mens is een uniek wezen. Het heeft zijn plaats in het biologisch evenwicht ontstegen. Door het ontstaan van spraak, handige handen en vooral de aanleg van een extra brein; het moderne brein gingen we beter samenwerken en ontwikkelden wij gereedschappen, technologie.
Samenwerking, gereedschappen, kennis en een geavanceerd gevoelswaardenpatroon maakte ons onafhankelijk van het biologisch evenwicht. Landbouw stelde ons in staat koudere streken te overleven. Een eerste technologische revolutie. Opslag van voedsel liet ons de winter overleven. Tijd om na te denken en ons meer te specialiseren nam toe. Er kwam ontwikkeling in onze gereedschappen (uitvindingen) :
speer; steenbeitel, pijl en boog, gereedschap
mand; vis fuik, touw, wol, weven
kleding; leer, kleurstof, verf, kunst
vuur; warmte, voedsel; vlees; voedselbereiding
vuur; gebakken pot; lood, brons, ijzer, wapentuig, gereedschap, harnas
tent; huid, huis, plaggen, hout, riet, stenen, bakstenen
boot, kano, roei, zeil-, trekschuit
huisdier; hond, paard, rendier, olifant
veeteelt; rund, schaap, kip, varken, <> zout (houdbaarheid, smaak)
landbouw; zaaien, oogsten, opslag, drogen, konfijten
water; bier, wijn, alcohol (schoon-)
godsdienst; orde, zorg, vrede, samenleving, politiek,
wiel; kruiwagen, kar, wagen, waterrad,
schrift; klei, huid/papier, boekdrukkunst
walvis; olie, lamplicht,
buskruit; wapens .. atoombom
windmolen ..
.. stoommachine, telegrafie, machines, elektronica ..
computer, satelliet, mobiele telefonie
Een tweede technologisch revolutie noemen we de industrialisatie. Massa machines en het gebruik van fossiele brandstoffen maakte exponentiële bulkproductie mogelijk. Welvaart en comfort werd toegankelijk voor grote groepen mensen, vooral de westerse mens. Ook de wereldbevolkingsgroei nam exponentieel toe.
De escalatie van de menselijke overheersing op aarde werd een feit.
Deze exponentiele toenamen in productie en bevolkingsgroei doet ook een aanslag op ons milieu. Ondanks dat we lokaal de milieuvervuiling nog redelijk kunnen reguleren is de impact van klimaatverandering en bevolkingsgroei actueel een groot dreigement.
Zal de mens kunnen leren van zijn verzamelde dossierkennis?
Krijgen we de handen op elkaar en wat moet daarvoor gebeuren?
* Welvaart
* Zelfontplooiing
* Vrije wil
* Levenskunst (comfort)
* Zin
* Liefde
* Wensen
* Creativiteit
* Verantwoordelijkheid
De mens heeft altijd gestreefd naar een betere toekomst. Dankzij onze bijzondere capaciteiten zijn we ver gekomen.
De individuele westerse mens kan het aardse leven ontstijgen dankzij welvaart. Deze welvaart maakt het ons mogelijk om onafhankelijk te zijn van de grote groep en meer onze eigen groep te bepalen.
Hierbij stellen we onze persoonlijke belangen voorop. Onze vrije wil is veel vrijer dan die in de middeleeuwen. We kunnen ons ruimschoots ontplooien in wie we willen zijn. De kunst om iets moois van het leven te maken heeft nog nooit zo veel mogelijkheden gekend. We hebben alle ruimte om creatief te zijn, onze wensen te vervullen en onszelf te realiseren.
Deze analyse wil een bijdrage zijn aan onze kracht om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor het voortbestaan van bovengenoemde streven.
Als we ons bewust zijn van onze meest waarschijnlijke realiteit zijn we in staat om met verstand en gevoel in balans onze beste keuzes te maken.
E.J. Stoffels ©
Mierlo: 27-03-2019
ejstoffels@kpnmail.nl
Bronnen: -> zie helemaal onderaan.
Marseille: plein aan de haven.
Bronnen:
Bas Haring – Kaas & de evolutietheorie
Ap Dijksterhuis – Het slimme onderbewuste
René Diekstra – Ik kan voelen en denken wat ik wil
Dick Swaab – Wij zijn ons brein
Victor Lamme – De vrije wil bestaat niet
Herman Kolk – Vrije wil is geen illusie
René ten Bos – Dwalen in het Antropoceen
Jos de Mul – Kunstmatig van nature
Michael Sandel – Rechtvaardigheid
Susan Neiman – Morele helderheid
R.L. Ciquet – Bronnen van biologische variatie bij de mens
Felipe Fernández-Armesto – Hoe de wereld werd ontdekt
Jared Diamond – Zwaarden, paarden en ziektekiemen
Auke van der Woud – Een nieuwe wereld
Bill Bryson – Een kleine geschiedenis van bijna alles
Curriculum middelbare school – exacte vakken, geschiedenis
Maarten Prak – Gouden Eeuw
Maak jouw eigen website met JouwWeb