Inleiding.

 

Filosoferen over - en analyseren van de realiteit.

 

Deze analyse gaat over menselijkheid, over onze waarden en over keuzes en waarmee we die maken.

 

Het begint met een analyse van ons weten, daarna ons voelen en vervolgens ons bewustzijn over die twee.

De besproken onderwerpen zijn vaak een onderdeel van discussies in de filosofie.

 

Maar wat is dat eigenlijk, filosofie?  Waar hebben we het over als we ons afvragen wat filosofie nou eigenlijk is?

De vraag over wat überhaupt iets is, is al een goede filosofische vraag. Het vraagt om een duiding, definitie en soms een verklaring.

Is filosofie het stellen van (goede) vragen?

De vraag - wat is filosoferen?  - is in elk geval een makkelijk te beantwoorden vraag. Filosoferen – een werkwoord – gaat over nadenken, alleen of met anderen.

De betekenis van het woord zelf komt uit het Grieks: liefde voor wijsheid. Dit nadenken gaat niet primair over de vraag wat we vanavond zullen eten, maar over de meer abstractere onderwerpen.

 

Volgens de filosoof Emanuel Kant gaat de filosofie over vier vragen die ook vier denkdomeinen aanduiden:

• Wat kan ik weten\kennen?
• Wat moet ik doen? (hoe doe ik het goed?)
• Wat mag ik hopen?
• Wat is de mens?

 

De eerste vraag gaat over weten. Wat weet je of wat ken je, wat kun je weten, en wat weet je zeker?

De tweede gaat over voelen. Gevoel en emoties.

De derde gaat over zijn en zingeving.

De vierde gaat over het fenomeen mens, biologisch en menselijk.

 

Weten.

 

Wat is het verschil tussen geloven en weten?

Wat is kennis?

Wat is niet weten?

Wat is (zeker) weten?

 

Persoonlijk denk ik dat er een basisweten bestaat wat we met iedereen op deze wereld kunnen delen - gemeenschappelijk ervaren. Iedereen heeft leren ervaren dat het elke dag weer licht wordt en dat met de zon te maken heeft. Dat het niet altijd even licht is komt zoals we weten - onder andere - door het weer of het moment op de dag.

We weten ook welke ouders ons hebben groot gebracht (als je dat geluk hebt), en dat een sloot in de winter kan bevriezen, dat er wind voelbaar is als de lucht in beweging is, dat we dagelijks iets te zoeken hebt op de wc, en dat er dieren zijn die hoog en zelfstandig door de lucht kunnen bewegen en wij niet. Dat het pijn doet als we door iemand geslagen worden, fysiek en mentaal, etc. etc.

 

Je slaat veel op van wat je vanaf je geboorte (ook zelfs vanaf 9 maanden daarvoor .. ) hebt waargenomen met je zintuigen.

Je weet de dingen zeker die je zelf oneindig veel opnieuw hebt ervaren. Deze zekerheden zijn de dingen waar je minimaal van uit kunt gaan.

Dit noem ik het persoonlijk ervaringsweten, het weten wat wij zelf vergaard hebben en dan ook nog met iedereen delen. (gemeenschappelijk ervaringsweten)

 

Descartes: "ik denk dus ik besta"

 

Wat is wetenschap?

Wat is de wetenschappelijke methode?

 

Als mens bouwen we kennis op in onszelf.

Welke zintuigen gebruiken we daarbij?

.. horen, zien, voelen, ruiken, proeven,  ..

 

Wetenschappers zijn ook mensen die eveneens voorzien zijn van het persoonlijk ervaringsweten. Zij onderzoeken met metingen hun waarnemingen om extra kennis in huis te halen. Ze zijn gebonden aan een methode.

De wetenschappelijke methode: een eenvoudige en ook vastgestelde cyclus van: hypothese (vraagstelling), onderzoeksmethode, onderzoek (data verzamelen), conclusie trekken, vervolgvraag stellen..

 

Bestaan er waarheden? Wat is een waarheid? Een waarheid is een waarheid als het een persoonlijke ervarings-waarheid is die door iedereen gedeeld wordt (elke dag wordt het licht) en vervolgens ook wetenschappelijk gemeten kan worden. Anders praten we over een waarschijnlijkheid. Hoe meer bewijs er verzameld is hoe waarschijnlijker die waarschijnlijkheid. (bijvoorbeeld de evolutietheorie)

 

Natuurwetten zijn verschijnselen die steeds opnieuw en overal onder de zelfde omstandigheden dezelfde resultaten opleveren. Bijvoorbeeld het koken van water – gebeurt bij 100 graden Celcius en het bevriezen van water onder 0 graden Celcius.

Een bos tulpen zonder water gaat het niet lang maken.

Woorden en taal. Alles wat wij denken doen we met woorden en taal, althans met de afspraken die we daarover gemaakt hebben. Onze interactie over kennis en gevoel is daarmee geborgd. Een koe is geen kameel en rood is geen paars. Angst is geen blijdschap en kapitalisme is geen communisme. Je zou het woordwetten kunnen noemen. Het gaat fout als een woord verschillende dingen kan betekenen. Het definiëren van een woord is dan wel handig.

 

Voelen.

Naast weten hebben we ook voelen. Hoe nemen we gevoelens waar? .. In het hele lichaam of in delen er van. Boosheid, angst, blijdschap, verdriet, om er maar een paar te noemen.

 

Slaan we ook kennis op over gevoelens die we ervaren hebben? .. ja zeker, positieve en negatieve ervaringen. Gevoelservaringen worden als associaties opgeslagen. Je weet wat je vindt van de smaak van een ijsje. Je weet wat je vindt van agressief gedrag.

Waar worden gevoelens gevoeld? .. oeps! Moeilijke vraag?  Het hele lichaam?

De angst slaat mij om het hart. Ik krijg er pijn in mijn maag van. Ik voel mij opgelucht (ontspanning) of woedend (gespannen). In elk geval worden gevoels-associaties onthouden, of het nou gaat om ervaringen met de natuur om ons heen of ervaringen van interacties met mensen.

 

Kennis van verbinding en relaties – interactie met mensen – (EQ) is tegenwoordig net zo belangrijk als kennis van zaken (IQ).

 

Bijvoorbeeld onze normen en waarden. 

(Opmerkelijk amusant vind ik de onlogische volgorde die hier gebruikt wordt: normen en waarden - wat we gewend  zijn te gebruiken.

Is het niet zo dat normen een vervolg zijn op waarden?   Lees hiervoor verder ..)

 

Wat zijn waarden? Hoe ontstaan waarden in ons? .. ze zijn gebaseerd op wat wij waardevol vinden, of eigenlijk prettig vinden voelen, waar je blij, tevreden, gelukkig van wordt. Is het niet zo dat waarde het gevoel als basis heeft?

 

In het algemeen zijn gevoelens in te delen in prettig of onprettig. Op die manier kom je al snel bij het oordeel of je iets waardevol vind. Ook na een ingewikkelde overweging of je dat nieuwe huis wel of niet zal kopen eindigt dit intensieve denken in een gevoel die besluit dat je het niet of juist wel neemt.

 

Wat zijn normen? Hoe ontstaan normen? .. ze ontstaan door onze persoonlijke waarden die we ook weer met anderen gemeenschappelijk hebben en daarom tot norm verheffen, zoals; elkaar groeten, iemand een hand geven, iemand helpen, ofwel prettige omgang. Dan zijn er nog specifieke normen: in Staphorst moet je niet op zondag de was buiten ophangen! Een norm beperkt zich vaak tot een specifieke groep.

 

Is logisch denken noodzakelijk bij filosoferen? .. Tja, lijkt mij wel..

Is het vermogen tot verbeelden; verbeeldingskracht noodzakelijk bij filosoferen? .. Is wel zo handig.

 

Zijn en zin.

Wat is de zin van het leven?

Vroeger werd de zin van het leven vooral ingevuld door wat de bijbel voorschreef. De focus lag op de waarden en normen die de bijbel, pastoor of dominee aangaven.

 

Stel dat er een zin in het leven bestaat waarvoor je mag of moet leven. Dan heb je een gerichte focus op je leven - wel zo gemakkelijk - iets waar je je specifiek op kunt richten. Dus mocht je dan over die zin nadenken dan is het antwoord meteen voorhanden. Je zet je er persoonlijk streven op vast.., klaar.

Als er geen zin is, wat dan? Dan moet je die zin zelf bepalen. Voordeel: volledige vrijheid! Maak er wat leuks van! Zoals je zelf wil. (naar uitspraak van Bas Haring)

 

Wat is de mens.

Wat is het verschil tussen mens en dier? Spraakvermogen en taal, handige handen, intelligentie.

Een logopedist wees mij er onlangs op dat het motorische spraakvermogen niet het grootste aandeel heeft in spraak, maar eveneens het onmisbare vermogen van het spraakcentrum in de hersenen zelf. Op een gegeven moment kunnen we dank zij die capaciteit objectnamen zoals papa, koekje, fiets en brommer aanvullen met abstracte begrippen als intuïtief, onverschillig, concept, uberhaupt etc.

Zou we de woorden in onze taal een woordenwet kunnen noemen? Waarheden die tussen mensen spelen: zoals spraak > woorden > woordwetten: het zijn omgangs-afspraken, net als waarden, normen en wetten.

 

Woordwetten zijn functionele gereedschappen om intenties duidelijk te maken en ook om  kennis en inzicht over te dragen. Een koe is geen olifant en verdriet is geen blijdschap.

Gedragswetten zijn afspraken om gewenst gedrag aan te moedigen of af te dwingen.

 

We weten dat ieder ander mens ook die gevoelens kent die wijzelf kennen, zoals: boosheid, angst, blijdschap, verdriet, om er een paar te noemen.

Zouden we die verschillende gevoelens, neem bijvoorbeeld het verschijnsel boosheid ook een voorbeeld kunnen zijn van een natuurwet? Het feit dat ieder ander dit gevoel kan ervaren?

Zouden we het feit dat iedereen die gevoelens kent en ook bij elkaar herkent gevoelswetten kunnen noemen?

Empathie?

 

Empathie; spiegelneuronen in onze hersenen maken het mogelijk om bewust te zijn van gevoelens bij een ander. Het maakt het mogelijk om daarmee met elkaar gemeenschappelijke win-win doelen te realiseren. Samenwerken.

 

Is kennis of bewustzijn hebben van de eigen gevoelens een persoonlijke wetenschap om met anderen te kunnen samenwerken?

 

Dit was de inleiding op de analyse. Commentaar is altijd zeer welkom. 

 

***